Teine som får lov å fange

Det finst i det minste ei teine i dette landet som har lov til å drive fangst. I Numedalslågen, nærare bestemt ved Kjærra-fossen i Lardal har dei lov, da på bestemte vilkår. No har vi vore der, og sett på teina.

Kjærra-teina blir montert mellom dei to tømmerkonstruksjonane

Kjentmann Ole P. Skjerven viser oss Kjærra-teina. Denne er sentral i utviklinga av den fantastisk flotte Kjærra Fossepark, som ligg som ei vakker ramme på begge sider av Kjærra-fossen. Ei gangbru bitt saman teine-området, som er på aust-sida, med vest-sida, som er offentleg fri-område. På begge sidene blir det halde kultur-arrangement i sommarhalvåret.
- Vi har vore møtt med berre velvilje frå myndigheitene når det gjeld å drive teinefisket. Det er vidareføring av ein gammal fangstkultur som er dokumentert heilt tilbake til 1300-talet vi utfører her. Dette er vurdert så viktig at vi har fått Olavsrosa for Kjærra-teina. Det er Norsk Kulturarv sitt kvalitetsmerke, og som vi er

Ole P Skjerven viser Kjærra-teina. Kulturminnet som får fange laks

oppriktig stolte av. Vi har lov å fange inntil 400 kg fisk i teina. Det er utruleg viktig at vi får lov å bruke den. Utan fangstløyve ville Kjærra-teina ikkje ha fungert som attraksjon. Dette har vi fått sjå til fulle i sommar, da teinekassa har stått på land. I vinter vart anlegget skadd i isgang. Vi får ikkje reparert før vassføringa blir lita, seier Skjerven, når han syner oss teine-anlegget i ei flaumstor elv.
Han fortel vidare at det har vore stor pågang i sommar av folk som saknar drift på Kjærra-teina. Det er vel ikkje så rart når vi høyrer at det ofte kunne vere fleire hundre personar til stades kvar torsdag ettermiddag. Desse dagane klokka 1800 skjer nemleg opning av teina for å ta ut fangsten. Fangsten blir vege og auksjonert bort på staden. Dette er utruleg populært, både for tilreisande og lokalbefolkning, fortel ein engasjert Ole P. Skjerven, som var så velvillig å vise oss Kjærra-teina og Fosseparken.

NRK-nyheitene om Flatvadteina

Fredag den 8. august hadde NRK Møre og Romsdal nyheitsinnslag om Flatvadteina i 19.40-sendinga si. Fokus kom på at Sunndal har eit kulturminne som ein ikkje får lov til å drive på grunn av lakselova.

Her er link til nyheitssendinga der reportasjen frå Flatvadteina er med: http://www1.nrk.no/nett-tv/oppgave/661

Vi prøvde å få fram på slutten i innslaget at Flatvadteina ville hatt ein langt større verdi som kulturminne om ein fekk lov til å syne fram fiskemetoden i praktisk drift. Det er ein museumsdirektør sin draum å kunne ta med publikum til objektet og la dei ta, føle, lytte, sjå, kort sagt involvere heile sanseapparatet sitt i formidlinga. Da vil museumsdirektøren kunne leve i den trygge forvissing om at publikum går heim igjen med gode opplevingar og ny lærdom innabords.

Flatvadteina ville hatt dei spektakulære ingrediensane for slik formidling om den fekk løyve til drift.

NB: Legg gjerne igjen ein kommentar til denne artikkelen:

Teiner like råe som drivgarn?

Tankekors om teiner kontra drivgarn

15. juli 2008

Forbodet mot å bruke lakseteiner i elv kom i 1980. (sjå artikkel av 14. juli 2008). Bakgrunnen var at laksestammen var i sterk tilbakegang. Det hadde da dei siste åra vore eit rikt drivgarnsfiske i sjøen. Dei nye  drivgarna stoppa effektivt innsiget av laks til elvane. Dette måtte gå galt. Drivgarnsfisket vart stansa av direktoratet. Men det var sterke interesser som forsvarte drivgarna, og for å vise til at det vart gjort tiltak også i elvene, vart det i direktoratforskrift lagt ned forbod mot bruk av fastståande reiskap i elv. På det tidspunktet var det berre 5 teiner att i Driva. Det måtte vere mikroskopiske mengder med laks teinene tok i høve til drivgarna i sjøen. For teine-eigarane, som sat med gamle hevdvundne, matrikulerte rettar til å drive fiske, kjentes det veldig bittert å bli sett i same bås som det nye drivgarnsfisket, som etter deira meining var eit moderne rovfiske. Ekstra bittert var det at dei som hadde rettar til å fiske med laksenot i fjordane fekk halde fram som før, enda ei laksenot hadde langt større fangstkapasitet enn ei teine. No er teinene borte, utan at rettshavarane har fått ei krone i erstatning. Dette vart gjort på ein snedig måte, ved at det først vart innført mellombelse forbod mot teinefangst i to ti-år, slik at teinene var forvitra bort av mangel på vedlikehald. Vegen var klar for det endelege lovforbodet, som kom med den reviderte lakselova. Teineeigarane sat med svarteper. Vinnarane var staten, som slapp unna erstatningskrava, og stangfiske-lobbyistane, som fekk kvitta seg med ein “konkurrent” i elva.

Lovforbod mot fangst på teine

14. juli 2008

Det er no gjort grundig kjent gjennom avisene at det er forbod mot å bruke teina til fangst. Første veka i juni var det flaumen som sette ein stoppar for fangststart. Men så kom den utrulege meldinga: Fylkesmannen kunne melde at det er eit klart og utvetydig lovforbod mot teinefiske. For oss var det faktisk eit lite sjokk. I ettertid kan det synast utruleg at vi ikkje visste om dette. I etterpåklokskapens klare lys ser vi sjølvsagt kor enkelt det hadde vore å klarere dette på førehand. Det er berre å lese lakselova, eller ta ein telefon til fylkesmannen. Men vi har ei slags forklaring, som er slik i kort-kort versjon: I 1980 måtte vi slutte å bruke teinene, da det kom ei direktoratforskrift gyldig i 10 år. Denne forskrifta forbaud alt fiske i elv unntatt med stang og handsnøre. Ei slik forskrifter kunne iflg. lakselova gjelde i inntil ti år. Difor vart forskrifta fornya i 1990. I år 2000 vart ikkje denne forskrifta vidareført, så da kunne i teorien teinene takast i bruk igjen, trudde vi. Det vi aldri tenkte, var at det i staden vart eit permanent forbod i lakselova. Det oppsto faktisk ei slags myte i miljøet omkring teinene om at no var det lov å ta i bruk teinene igjen. Men ingen gjorde det viktige sikringsarbeidet, og eg gjekk i baret med eit brak, da eg kunngjorde i blogg og gjennom aviser at vi planla å starte opp att teinefangsten den 3. juni.

Men for å gjere det heilt klart: Flatvadteina er ikkje brukt i år til å fange laks eller aure. Vi aktar å rette oss etter gjeldande lover og reglar.

Men korleis framtida blir for Flatvadteina er per i dag nokså uviss. Det verste var om det ikkje vart noko slags aktivitet ved teina. Da fell det meste av motivasjonen for vedlikehald bort, og eg fryktar den går i forfall rimeleg kjapt. No må vi bruke tida framover til å finne alternative bruksmåtar.

Adresseavisen skriv om Flatvadteina

9. juni 2008

Støtte frå ordføren – lokalpressa vinklar positivt

23. mai 2008

Det vi les av referat i avisene frå ordførarbesøket, er udelt positivt.

Når Aura Avis den 21. mai ofrar omtrent heile førstesida si på Flatvadteina med stort bilde og overskrifta:

Kulturminne med nytteverdi

og på side 10 og 11:

En sjelden kulturskatt i Driva

…og på side 10 siterer avisa ordførar Tove Lise Torve slik: -Teina vil absolutt være en severdighet, som vi må vite å utnytte.

Overskrifta:

Tilgjengeligheten må bli langt bedre

er også eit veldig godt samandrag for oss. At ordføraren gjev støtte i utsegnet: -Adkomsten må vi få sett nærmere på.

….er eit sitat i stikkords form, som vi er glad for å høyre.

For å utfylle dette, så oppfatta vi ordføraren slik at ho meinte ein parkeringsplass lenger opp med gangsti langs elva til teina var eit viktig tiltak å gjere, og at det ved spleiselag mellom fleire interessentar måtte vere mogleg å realisere i nær framtid.

Avisa Driva

som kom ut dagen etter, altså den 21. mai, har stor reportasje på side 14 og 15 med overskrifta:

Levende museum i Driva

Tar vare på gammel fiskekultur

Dei fortel at “Ordfører Tove Lise Torve var ivrig og imponert på elvebredden”, og siterer henne slik:

“- Det har en stor verdi i seg sjøl at folk tar vare på gamle kulturminner, som denne teina er. I tillegg har teina en verdi som severdighet, den har et potensial som jeg håper reiselivet kan utnytte.”

Avisa Tidens Krav

har den 21. mai ein fin reportasje på side 8 under overskrifta:

Tradisjonelt fiske blir tatt opp igjen

avisa skriv om byggeprosessen og om teinefisket, og vi refererer ein tekst avisa har under eit bilete av teina:

Flatvadteina er et imponerende byggverk

Sunndalsordføraren besøkte Flatvadteina

19. mai 2008
I dag hadde vi besøk av ordføraren i Sunndal, Tove Lise Torve. Til stades var også Jostein Trædal, som er ansvarleg for reiselivsplana i Sunndal. Torve følgde interessert med da vi synte korleis ei lakseteine er bygd og fungerer. Så no trur vi nok, at av dei folkevalde i Sunndal, så er det ordføraren som veit mest om korleis ei Drivateine er bygd og fungerer.

- Dette synes eg var veldig interessant. Artig å få komme og sjå ei ekte lakseteine, slik det var så mange av i Driva før. Det er prisverdig at eit kulturminne som dette blir halde i hevd, sa ordføraren da ho besøkte Flatvadteina i dag. Ho heldt fram: – Først og fremst er dette viktig for Sunndalingane sjølve, at dei kjenner sine kulturelle røter. Teinefangst var før ein viktig del av næringsgrunnlaget i bygda. Dernest ser eg at teina kan få stor verdi som reiselivsobjekt. Men det er ein stor ulempe at riksvegen er så nært, og gjer tilgangen til teina så vanskeleg. Gang-sykkelveg ville ha løyst problemet. Denne strekninga er med i vårt forslag til ny Nasjonal Vegplan. Men det vil i alle fall ta lang tid å realisere dette. I mellomtida vil det vere naudsynt å lage parkeringsplass og legge ein gangsti langs elvebreidda for å betre tilgangen til teina. Å opne for å kunne gå til fots langs dei fossande elvestryka er ei oppleving i seg sjølv. Teina her vil vere eit høgdepunkt, sa ei interessert Tove Lise Torve .

- No må vi sørgje for å få ein plan som inneheld parkeringsplass og tursti, slik at tilgangen til Flatvadteina blir betra, seier Jostein Trædal som vil ta med Flatvadteina-prosjektet i reiselivsplana for Sunndal.

Klar for fangst 3. juni

Tysdag 3. juni klokka 18.00 i 2008 blir fangststart for Flatvadteina. Fiskesesongen startar eigentleg 1. juni klokka 1800. Men da dette er ein søndag, er teina ramma av forskriftene for helgefreding. Teina kan berre fange laks og sjø-aure mellom tysdag klokka 18.00 og fredag klokka 18.00, altså i tre døgn i veka. Følg med på bloggen, så vil du sjå om det kjem fisk i teina. Det blir i alle fall spennande etter så mange år med teineforbod å kunne ta i bruk ei ny-oppbygd teine igjen.

Teine og flakagardar er komplett

26. april 2008

No veit vi fullt og heilt at Flatvadteina er klar for fangst for denne sesongen. I dag klokka 21:30 var også flakagarden inn mot land ferdigbygd. Da gjekk nemleg siste bolten på plass. No er alt av tre og stål som skal stå fast i elva, kome på plass. Det er berre nokre små detaljar som står att, forutan oppryddinga, da. Det er ei glede å ha kome så langt med prosjektet. Det tunge, kalde, våte arbeidet i elva er fullført. No er resultatet synleg. Og så er det kjekt å få høyre så mange positive tilbakemeldingar. For det har det vore mange av i det siste. Tydeleg at sunndalingane likar å sjå ei gammaldags teine i elva igjen. For framande vil den vere eit blikkfang. Men kanskje kan teina også bli eit opplevingstilbod? Dette er vi i ferd med å finne ut meir om i desse dagar.

Teina ferdig

12.april 2008

I kveld står teina ferdig nedi elva. Vi greidde på to lange arbeidsdagar med godt mannskap å få den montert. Vi var på det meste fem karar i dag også. Vi skal ikkje stikke under ein stol at det er ei stor glede å sjå teina stå i sitt rette element. Det har vore både mange og lange dagar. Jobbinga nedi det kalde vatnet har ikkje alltid vore like kjekt. Men no er det verste gjort. No står att å lage flakagarden inn mot land. På denne fekk vi lagt opp strø-stokkane i dag. No må bukkane lagast til, før flakagard-kledninga kan monterast. Men denne flakagarden er langt lettare å lage, da vi slepp å jobbe nedi vatnet her – vel å merke om vårflommen held seg unna enno ei tid.